Şıra

Farsça’da Şir kelimesi Süt anlamına geliyor, Şira ise süte benzer demek. Şira günlük Farsça içinde “bitki sütü” olarak kullanılmış ve Türkçe’ye bu şekilde geçmiş. Bu kelime Farsça’ya da Sanskritçe Sütlü anlamına gelen ksira kelimesinden geçmiş.

Çay

Türkçe’ye Farsça’da aynı anlama gele kelimeden geçmiş olsa da, Farsça’ya da Çince’den geçmiş.

Terazi Burcu

Farsça aynı anlama gelen Tarazu kelimesinden geliyor. Terazi Burcu’nun Latince’deki karşılığı Libra ve bu kelime Latince’de dengeli demek. 21 Eylül yani gecenin ve gündüzün dengede olduğu gün bu ayın içinde olduğu için bu ay doğanlara da “Denge” ismi verilmiş.

Burçlar

Ispanak

Ispanak Farsça ispanax kelimesinden değişerek gelmiş. Farsça’dan da Yunanca yoluyla (Spanaki) batı dillerine geçmiş. 

Sebzeler

Tezgah

Farsça aynı anlama gelen Dastgâh kelimesinden geliyor. Dastgah ise Dast + gâh yani El  Yeri birleşmesi ile oluşmuş.

Evin Bölümleri

Pencere - Pervaz

Pencere, Farsça aynı anlama gelen (evin aydınlanma deliği) Pancara kelimesinden geliyor. 

Pervaz da yine Farsça'da uçmak, uçup gitmek, havalanmak anlamına gelen Parvaz kelimesinden geliyor. Kuşlar buraya konarak havalandıkları için bu isim verilmiş olabilir.  

Evin Bölümleri

Merdiven

Farsça aynı anlama gelen “narduban” kelimesinden, narduban ise Farsça tahta anlamına gelen “nard” kelimesinden geliyor.

Evin Bölümleri

Bora

Yağmur getiren bu rüzgârın, Moğolca’da şiddetli yağmur anlamına gelen Borugan kelimesinden veya Farsça’da yağmur anlamına gelen Baran kelimesinden geldiğine dair farklı görüşler var.

Rüzgarlar

Rüzgar - Yel

Rüzgar kelimesi aslında RûzKâr imiş, bu kelime  Rûz + Kâr birleşmesiyle oluşmuş ve “Günün getirdiği” demek. Kulağa çok romantik geliyor ama gerçekten öyle. Rûz Farsça gün demek ve Sanskritçe Rûçati kelimesinden geliyor. Kâr ise yine Farsça getiri, kazanım demek. (Türkçe’de de kullanıldığı üzere) Ancak yel anlamındaki hali, çok garip ama, bir tek Türkçe’de kullanılıyor.

Yel kelimesi ise öz Türkçe. Eski Türkçe’de koşmak fiili de “yel” imiş. Dolayısıyla hız ve hareket ifade eden bir kelime olabilir.

Rüzgarlar

Zerde

Hint safranı da denilen, Farsça kökenli Zerdeçal baharatıyla yapıldığı için, bu tatlıya bu isim verilmiş.  

Tatlılar

Hoşaf

Farsça güzel su anlamına geliyor; Hoş + Ab

Tatlılar

Keşkül

Farsça’da dilencilerin, sadaka ve para isteyenlerin elinde taşıdıkları kaba kaşkul deniyor, keşkül tatlısı da içinde bulunduğu kaseden ötürü bu ismi almış olabilir.

Tatlılar

Kurabiye

17. Yüzyıldaki kaynaklarda (mesela Seyahatname) Gulabiye olarak geçen bu hamur işi, “Gül suyu ile yapılmış” anlamına geliyor. (Gül + ab) Gül ve ab kelimeleri Farsça kökenli. 

Romalı askerlerin zor koşullarda kurabiye ile beslendiğini, Haçlıların da aynı yöntemle uzun savaş yollarına çıktıkları, 1900’lü yıllara kadar Avrupa ordularının bir tür bisküvi –kurabiye karışımı ile ayakta durdukları anlatılır.

Tatlılar Yemekler Hamur İşi

Börek

Farsça’da hamur ve etle yapılan bir hamur işi yemeği olan bûrak kelimesinden geliyor.

Yemekler Hamur İşi

Şekerpare

Şeker ve pare sözcüklerinin birleşmesi ile oluştuğu düşünülse de aslında Farsça’dan, Şakarbûre kelimesinden geliyor, yani şeker ve börek kelimelerinin Farsça’larının birleşmesiyle oluşmuş. 

Tatlılar Hamur İşi

Enişte

Eski Türkçe’de yakın akraba olan kadının kocası anlamınada bugün olduğu şeklinde kullanılıyormuş. Farsça’da zengin erkek anlamına gelen “anguşta” kelimesiyle benzerliği olabileceği düşünülüyor.

Aile ve Akrabalar

Baba - Peder

Yine çocukların söylediği ba-ba ikileminin yansımasıyla oluştuğu düşünülüyor. 

Türkçe’deki ilk kullanımı “saygın erkek kişi” olarak kullanılmış. Bir çok dilde aynı anlamı benzer kelimeler karşılıyor; Farsça’da babu, Çince’de baba, Yunanca, Latince ve Fransızca’da papa gibi.

Peder sözcüğü de Farsça’da baba anlamına gelen Pidar kelimesinden geliyor. Baba ve dini liderler için kullanılan bu kelime, bir çok Hint-Avrupa dilinde de aynı kökten geliyor. Sanskrtiçe; Pitar, Yunanca ve Latince; Pater, İngilizce; Father, Almanca; Vater gibi.

Aile ve Akrabalar

Kardeş - Abi - Birader - Abla - Bacı

Eski Türkçe’den geliyor, karın+daş yani aynı karnı paylaşanlar, aynı karından doğanlar anlamında.

Abla kelimesi, Eski Türkçe’de aynı anlama gelen abba keilmesinden türemiş. Bacı kelimesi de Eski türkçe'de kızkardeş anlamına geliyor.

Abi kelimesi, Ağabey sözcüğünün kısalarak günümüze gelmiş hali. ağabey ise; Ağa ve Bey kelimelerinin birleşmesiyle oluşan bir kelime. Ağa, Moğolca  saygı belirten, yaşı büyük erkeklere verilen bir ünvan, Türkçe’deki “Abi” gibi büyük erkek kardeşi belirtmek için de kullanılıyor. Bey kelimesi ise Eski Türkçe; erkek, efendi, resi, egemen ve hatta Tanrı anlamlarında kullanılmış.

Birader kelimesi Farsça erkek kardeş anlamına gelen biradar kelimesinden geliyor. Günlük hayatta kullanımda olmasına rağmen aslında “bilader” diye bir kelime yok. 

Farsça gibi Hint-Avrupa dil ailesinden gelen Latin kökenli dilerde de benzer kullanımlar var: Latince; Frater, İtalyanca; Fratre, Fransızca; Frére, İngilizce; Brother,  Almanca; Bruder, Kürtçe; Bira gibi.

Aile ve Akrabalar

Mercimek

Farsça’daki Marcumak kelmesinden geliyor. Bu kelimenin kökeni olan Mardumak ise, Farsça’da göz bebeği ve lens demek. Mercek kelimesi de aynı kökten geliyor.

Latince'de de mercimek bitkisine ve göz bebeğine verilen isim aynı; lenticulus. Her iki dilde de göz bebeğinin isminin sebzeden geldiği düşünülüyor.

Sebzeler

Nohut - Leblebi

Nohut kelimesi, Farsça aynı sebzeye verilen nuxud isminden geliyor.

Kavrulmuş nohut veya bezelye çekirdeğinden elde edilen Leblebi ise, Arapça mor bir bezelye türüne verilen “lablab” kelimesinden geliyor.  Lablab, ağıza atma sesini yansıtan bir yansıma kelime olabilir.

Sebzeler