Zerde

Hint safranı da denilen, Farsça kökenli Zerdeçal baharatıyla yapıldığı için, bu tatlıya bu isim verilmiş.  

Tatlılar

Hoşaf

Farsça güzel su anlamına geliyor; Hoş + Ab

Tatlılar

Lokma

Arapça’da da bu tatlıya Lukma deniyor ve Lukma bir seferde yenilecek parça anlamına geliyor, Lokma kelimesi de aynı kökten geliyor.

Tatlılar Hamur İşi

Keşkül

Farsça’da dilencilerin, sadaka ve para isteyenlerin elinde taşıdıkları kaba kaşkul deniyor, keşkül tatlısı da içinde bulunduğu kaseden ötürü bu ismi almış olabilir.

Tatlılar

Helva

Arapça’da her tür tatlı yiyeceğe verilen Halwa kelimesinden geliyor. 

Geleneğe göre; doğumlarda, ölümlerde, askere giderken, hac dönüşünde, çocuklar okula başladığında, yeni bir eve sahip olunca, okul bitince, yağmur dualarında, kuzunun sütten kesilme günü olan yoğurt bayramında, ilk çiğin görüldüğü gün olan çiğdem düğününde çeşitli helvalardan biri yapılır ve eşe dosta dağıtılır.

Şamanik dönemlerde ölen kişinin mezarına 40 gün boyunca yemek konurmuş, çünkü öeln kişinin ruhunun u şekilde aç kalmayacağı düşünülürmüş. (Bu adet bazı Budizm başta olmak üzere reenkarnasyona inanan bir çok din ve mezhepte hala yaşıyor.) İslam'a geçtikten sonra mezara bırakmanın yerini yemek yapıp fakirlere dağıtmak almış.

Bir diğer görüş ise Helva çok uzun sürede pişen ve sürekli karıştırmak gereke bir yiyecek olduğu için, o uzun ve telaşsız süre boyunca dua etmek ölümün ardından tutulan yasın bir parçası, oldukça meditatif bir adet olduğu da gerçek.

Tatlılar

Tulumba Tatlısı

Bu tatlı adını yapılış yönteminden alıyor, çünkü ince bir hortumun (yani tulumba) içinden sıkılıp kızgın yağa atılan hamurla yapılıyor. Tulumba İtalyanca’da da hortum anlamına gelen Tromba kelimesinden geliyor. Trombom enstrümanı da aynı kökten geliyor mesela. 

Tatlılar Yemekler Hamur İşi

Tiramisu

İtalyanca’da “Götür Beni!” anlamına geliyor.

En yaygın hikâyeye göre, tiramisu ilk kez 17'nci yüzyılın sonlarında yapılmaya başlanmıştır. Bu tatlı, Toscana Dükü III. Cosimo De Medici'nin birkaç günlüğüne taşınmaya karar verdiği Siena şehrinde doğar. Sienalı pastacılar dükün onuruna, asaleti temsil eden özellikler taşıyan bir tatlı hazırlamayı kararlaştırırlar. Bu, içinde basit ama lezzetli malzemeler bulunan, asiller hayatın tatlarını çok sevdiğinden aynı zamanda gösterişli ve afrodizyak bir tatlı olmalıdır. Böylece o zamanlar dükün onuruna yapıldığından "dükün tatlısı" adı verilen ve şimdi tiramisu denilen tatlı ortaya çıkar. Dük, Sienalı pastacıların el becerilerine ve tatlının lezzetine hayran kalınca, tarifi Floransa'ya götürür. Böylece "dükün tatlısı" iyice ünlenir, hatta şöhreti Toscana sınırlarını aşıp Venedik'e, oradan da tüm İtalya'ya, sonra da tüm dünyaya yayılır.. Efsaneye göre, baştan çıkarıcı özelliklere sahip olduğu ortaya çıkınca “götür beni” , “kaldır beni” anlamına gelen Tiramisu adı verilir. 

Tatlılar Hamur İşi

Kurabiye

17. Yüzyıldaki kaynaklarda (mesela Seyahatname) Gulabiye olarak geçen bu hamur işi, “Gül suyu ile yapılmış” anlamına geliyor. (Gül + ab) Gül ve ab kelimeleri Farsça kökenli. 

Romalı askerlerin zor koşullarda kurabiye ile beslendiğini, Haçlıların da aynı yöntemle uzun savaş yollarına çıktıkları, 1900’lü yıllara kadar Avrupa ordularının bir tür bisküvi –kurabiye karışımı ile ayakta durdukları anlatılır.

Tatlılar Yemekler Hamur İşi

Krem Şanti

Fransızca’da Crème chantilly ismi verilen tatlıdan geliyor. Krem şantinin tarifi şef garson François Vatel'e aittir. İsmi ise tarifin 17. yüzyılda uygulandığı Château de Chantilly'den (Şanti Şatosu) gelmektedir. 

Tatlılar 

Trileçe

Bol sütle yapılan ve Türkiye’deki Arnavut göçmenleri vasıtasıyla yaygınlaşan bu Arnavut tatlısının adı Latin kökenli dillerden (muhtemelen Makedonya’dan) geliyor. "leche" Latin dillerinin bir kısmında süt demek olduğu için, bu tatlının anlamı da tri + leche yani  "üç süt" gibi bir etimolojik kökeni olabilir.

Tatlılar Hamur İşi

Muhallebi

Arapça “Halab” süt demek, muhallebi ise sütlü tatlı.

Tatlılar 

Şekerpare

Şeker ve pare sözcüklerinin birleşmesi ile oluştuğu düşünülse de aslında Farsça’dan, Şakarbûre kelimesinden geliyor, yani şeker ve börek kelimelerinin Farsça’larının birleşmesiyle oluşmuş. 

Tatlılar Hamur İşi

Kemalpaşa Tatlısı

Bursa’nın Mustafakemalpaşa ilçesinde doğan ve bu ilçeden ülkeye yayılan bu tatlı adını ilçeden alıyor.  Tatlının yüzyıllardır bu yörede yapıldığı biliniyor.

Aslında bu tatlının da ilçenin de adı Kirmastı imiş, Kirmastı ise Bizans’ın kadın yöneticilerinden biri olan Kirmastorya’dan geliyor. İlçenin adı Mustafa Kemal Atatürk’e atıfta bulunarak 1922 yılında değiştirilmiş.  

Tatlılar Hamur İşi

Kadayıf

Arapça’da da aynı anlama gelen, Kataif kelimesinden geliyor. Kataif ise sütün ince kaymağı anlamına gelen Katifa kelimesinden türemiş. 

Tatlılar Hamur İşi

Şöbiyet

Arapça Şabiyya “çok doymak, tıka basa yemek” anlamına geliyor, şöbiyet ise “tıka basa yedi, çok doydu, fazla geldi.” Kelimenin yakın zamanlarda (1980’ler) Güneydoğu Anadolu’daki anadili Arapça olanlar tarafından Türkçe ’ye kazandırıldığı düşünülüyor. Zira arpça konuşan ülkelerde böyle bir tatlı yok. 

Tatlılar Hamur İşi

Baklava

Birçok Arap ülkesi hatta Yunanistan Baklava’ya sahip çıksa da, Baklava kelimesi Eski Türkçe’den geliyor, eski ismi Baklağı imiş ve zamanla dönüşmüş.

Rivayete göre Osmanlı Saraylarında 6 çeşit baklava yapılırmış, saraya aşçı alınırken pilav ve baklava yaptırırlar ve aşçılığını değerlendirirlermiş. Aşçının bir tepsiye en az yüz yufka sığdırması istenirmiş. Evin sahibi, tepside bulunan yüz yaprak yufkanın yarım metre yukarısından bir altın lira bırakırmış. Yufkaların inceliği ve kıtırlığı sayesinde, tepsinin dibini bulmasını istermiş. Bu gerçekleştiğinde baklava yenmeğe değer bulunur ve altın aşçıya ödül olarak verilirmiş.

Tatlılar Hamur İşi

Pasta

Aslında pasta Türkçe’de şekerlemeli, meyveli veya çikolatalı, tatlı hamur işi olarak kullanılsa da, dilimize İtalyanca’da makarna olarak kullanılan “pasta” sözcüğünden geliyor. 

Aslında Pasta İtalyanca’da her tür hamur işini betimliyor. Nitekim Latince’de de Pasté her tür hamuru ve hatta macunu belirtmek için kullanılıyor, öyle ki İngilizce’de yapıştırmak anlamında kullanılan “paste” kelimesi de macun veya hamur (yapıştırma gereçleri) anlamına gelen bu kelimeyle ilintili.
18. Yüzyıl’daki Fransız Kraliçesi Marie Antoinette’in,  Fransız İhtilali’nin hemen öncesinde Fransa’da büyük bir kıtlık ve açlık yaşanırken XVI. Louis’nin şâşâlı taç giyme töreni eleştirildiğinde, “Ekmek bulamıyorlarsa pasta yesinler” deyişini hepimiz biliriz. Bu cümleyi Türkçe’deki anlamıyla düşününce oldukça snob hatta şuursuz gözükse de, aslında Antoinette “Ekmek bulamıyorsa makarna yesinler” demek istiyor. (Kulağa daha mantıklı geliyor) Bu arada bu sözün başkası tarafından söylendiği ve Antoinette’e mal edildiği rivayetler arasında. 

Tatlılar

Kek

İngilizce tatlı hamuru anlamına gelen “cake” sözcüğünden geliyor. Cake sözcüğü de Germence’de pişirmek anlamına gelen “kokjan” kelimesinden türemiş. Günümüz İngilizcesindeki (ve diğer Germen ailesi dilleri) pişmek anlamına gelen “cook” ve kurabiye anlamına gelen “cookie” de aynı kökten geliyor.

Tatlılar

Kazandibi

Kazanın dibinde yanarak oluşan bu tatlı tamamen Eski Türkçe kökenli. Kazan eski Türkçe ’de “çukur kap” anlamına gelirken dip de Eski Türkçe ’de “kök” anlamına geliyor.

Tatlılar

Supangle

Kelime Fransızca olsa da, Soupe Anglaise yani “İngiliz Çorbası” anlamına geliyor. Supangle tatlısı da biraz sulu olduğu için bu ismi almış.  

Fransızca çorba anlamına gelen Soupa, Germence’ de içmek anlamına gelen supan kelimesinden geliyor.

Tatlılar